|
STAROSTWO POWIATOWE W SZCZYTNIE
ul. Sienkiewicza 1, 12-100 Szczytno
Tel. (0-89) 624 70 00, fax: (0-89) 624 70 05
www.powiat.szczytno.pl
sekretariat@powiat.szczytno.pl
Położenie powiatu szczycieńskiego
Powiat Szczycieński leży w południowej części województwa warmińsko - mazurskiego, zwanego Krainą Tysiąca Jezior. Od południa graniczy z województwem mazowieckim (powiat przasnyski i ostrołęcki), od wschodu z powiatem piskim i mrągowskim, od północy z powiatem ziemskim Olsztyn, a od zachodu z powiatem nidzickim.
Obszar
Powierzchnia powiatu to 1933 km2 co stanowi 8 % powierzchni województwa warmińsko - mazurskiego i plasuje go w grupie powiatów o największej powierzchni.
W granicach powiatu funkcjonuje sześć gmin wiejskich: Dźwierzuty, Jedwabno, Rozogi, Szczytno, Świętajno, Wielbark, oraz miasto i gmina Pasym oraz miasto Szczytno.
Siedzibą samorządu powiatowego jest miasto Szczytno - centrum życia społecznego, kulturalnego i gospodarczego. Dla samorządów lokalnych, centra gospodarczo-społeczno-kulturalne pełnią miejscowości stanowiące ich siedziby w miejscowościach: Dźwierzuty, Jedwabno, miasto Pasym, Rozogi, Świętajno, Wielbark, a dla gminy Szczytno - miasto Szczytno. Na terenie powiatu znajduje się pięć nadleśnictw: Szczytno, Korpele, Jedwabno, Wielbark i Spychowo oraz mniejsza część nadleśnictwa Strzałowo (około 20% w gminie Dźwierzuty i Świętajno) z siedzibą w sąsiednim powiecie mrągowskim.
Ludność
Obszar powiatu szczycieńskiego zamieszkuje około 72,5 tysiąca osób, co stanowi 5 % mieszkańców województwa warmińsko-mazurskiego. W miastach mieszka 30,5 tysiąca osób. Mieszkańcy miast stanowią 42 % populacji, a mieszkańcy wsi 58 %. Średni wskaźnik gęstości zaludnienia wynosi 37 osób na 1 km2 .
Etnicznie mieszkańcy powiatu szczycieńskiego stanowią społeczności składające się z ludności autochtonicznej i napływowej z terenów wschodnich (repatriantów), dawnych ziem polskich sprzed 1939 r., terenów przygranicznych (kurpiowszczyzny) oraz osób z pozostałego obszaru Polski - osiedlonych w ramach dawnych nakazów pracy, osadnictwa rolnego oraz napływu fachowców różnych branż, zatrudnionych w zakładach przemysłowych, szkolnictwie i administracji publicznej. Pomimo etnicznego zróżnicowania lokalnej społeczności jest ona zintegrowana, zatarły się różnice zwyczajowe przy zachowaniu folkloru i tradycji kulturowej.
Historia
Początki powiatu szczycieńskiego jako okręgu administracyjnego sięgają XIII wieku, wówczas zakon krzyżacki utworzył tutaj prokuratorię, podległą komturowi w Elblągu. Wielki mistrz Konrad Zöllner von Rotenstein w 1387 roku uregulował przebieg granicy okręgu szczycieńskiego, która pokrywa się z obszarem dzisiejszego powiatu szczycieńskiego bez gminy Jedwabno. Prokuratoria z siedzibą w Szczytnie, w roli głównego ośrodka administracyjno - politycznego w 1525 roku, po sekularyzacji państwa zakonu krzyżackiego, w wyniku wprowadzenia nowego podziału administracyjnego państwa została przekształcona w starostwo szczycieńskie.
Wskutek reformy administracji i sądownictwa w Królestwie Pruskim w latach 1751-1752 zlikwidowano starostwa, wprowadzając powiaty i wójtostwa (Domanenämter). W starostwie szczycieńskim utworzono wójtostwa w Chochole, Dźwierzutach, Szczytnie i Wielbarku, które zostały włączone do powiatu nidzickiego.
W Prusach, na początku XIX wieku, przeprowadzono szereg reform modernizujących państwo pruskie. Wprowadzono nowy jednolity podział administracyjny państwa na prowincje, rejencje, powiaty, miasta wydzielone, gminy miejskie i wiejskie. Podział na rejencje i powiaty miał realizować potrzeby sprawnego administrowania terytorium państwa. Zarządzenie z 3 stycznia 1818 roku powoływało z dniem 1 lutego 1818 roku powiaty z landratami. Na siedziby powiatów wybrano miasta o dużym znaczeniu lokalnym będące ważnymi ośrodkami gospodarczymi i handlowymi. W wyniku tej reformy utworzono powiat szczycieński, obejmujący 11 parafii kościoła luterańskiego. W skład powiatu szczycieńskiego weszły parafie: Dźwierzuty, Jerutki, Kobułty, Księży Lasek, Pasym, Rańsk, Rozogi, Szczytno, Targowo (od 1817 roku filia Dźwierzut), Trelkowo z Jabłonką i Wielbark z Opaleńcem. Powiat szczycieński był jednym z większych i posiadał powierzchnię 28,52 mil2. W powiecie były 3 miasta (Szczytno, Pasym, Wielbark), jedna wieś targowa Rozogi, 30 dóbr rycerskich oraz 174 gminy wiejskie.
Powiat szczycieński w tym kształcie przetrwał do 1945 roku, kiedy został w wyniku postanowień konferencji w Poczdamie włączony wraz z południową częścią Prus Wschodnich do państwa polskiego. W wyniku nowego podziału administracji i powołaniu gromadzkich rad narodowych, gmina Jedwabno z powiatu nidzickiego, od 1 stycznia 1955 roku została włączona do powiatu szczycieńskiego. W ramach koncepcji dwustopniowego podziału administracyjnego sejm uchwalił ustawę z 28 maja 1975 roku o dwustopniowym podziale administracyjnym państwa, likwidującą od 1 czerwca 1975 roku powiaty. Powiat szczycieński przestał istnieć, a gminę Rozogi włączono do województwa ostrołęckiego. W 1989 roku podstawowe przemiany społeczne połączone ze zmianą ustroju państwa, dały podstawy wprowadzenia nowej organizacji administracji państwa i samorządu terytorialnego. Reforma administracji ustawą z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym, przywracała w Polsce, od 1 stycznia 1999 roku instytucję powiatu i tym samym powiat szczycieński został odtworzony w granicach z 1975 roku.
Środowisko przyrodnicze.
Kraina Tysiąca Jezior przez wielu uważana jest za najpiękniejszą cześć Polski, a powiat szczycieński uchodzi za jeden z najpiękniejszych na Mazurach. Pięknu krajobrazu towarzyszy nieskażone przez przemysł powietrze oraz bogactwo flory i fauny. Nic więc dziwnego, że obszary te odwiedzane są tłumnie przez miłośników odpoczynku na łonie przyrody, uciekających od miejskiego zgiełku. W powiecie szczycieńskim na pewno nie spotka ich zawód. Naturalne warunki przyrodniczo - klimatyczne, rzeźba terenu, warunki geomorfologiczne, występowanie zasobów wodnych wód powierzchniowych i podziemnych oraz lokalnych kopalin przesądzają o możliwościach zagospodarowania, preferując jako wiodące gałęzie gospodarki: rolnictwo, turystykę, przemysł oparty o naturalne surowce tj. drewno, kopaliny (pospółka, piasek, żwir, torf) przy zachowaniu równowagi biologicznej ze szczególną dbałością o ochronę środowiska w bardzo szerokim pojęciu.
Na obszarze powiatu tereny chronione stanowią około 70 % powierzchni. Tworzą je rezerwaty przyrody; Galwica, Kulka, Sasek, Małga oraz w części północno - zachodniej Mazurski Park Krajobrazowy wraz z ich otulinami. Na obszarze chronionym występują rzadkie okazy roślin w tym: kosaciec syberyjski, pięciornik norweski oraz liczne pomniki przyrody w liczbie zarejestrowanych 120 obiektów. Z bardziej znanych to jałowce w okolicach Lipowca i dęby napiwodzko - ramudzkie w nadleśnictwie Jedwabno.
Wśród chronionych gatunków zwierząt na terenie powiatu występuje: ryś, bóbr, orzeł bielik, bocian czarny i kraska (jedyne stanowisko na Warmii i Mazurach).
Ochroną objęte są wody powierzchniowe w ramach utworzonych stref ochronnych wokół jezior i rzek (zakaz zabudowy), oraz "omulewski" podziemny zbiornik wody pitnej leżący w granicach gmin Jedwabno, Wielbark i południowej części gminy Szczytno.
Naturalne, niezniszczone przez człowieka środowisko jest bardzo ważnym elementem zrównoważonego rozwoju powiatu szczycieńskiego.
Ukształtowanie terenu dzieli powiat na dwie części: północną o urozmaiconej rzeźbie terenu (teren pofałdowany) i południową - płaską, utworzoną z wypływających z lodowca piasków.
Obszar powiatu charakteryzuje się dużą lesistością (około 50 %), występowaniem w części północnej wód powierzchniowych jezior (około 4 %) oraz zróżnicowaną bonitacją gleb.
W obszarze zlewni rzek Szkwy, Omulwi i Rozogi występują duże kompleksy łąk o dobrej jakości z bogatą fauną i florą. Klimat, rzeźba terenu, przydatność rolnicza, duża lesistość przesądzają o możliwościach gospodarczych i kierunkach rozwoju.
|
